Niedźwiedź

Największy z ssaków Babiej Góry, niedźwiedź brunatny obserwowany jest w masywie babiogorskim od lat, choć nie jest stałym jego mieszkańcem. Areał niedżwiedzia obejmuje lasy od pasma Wielkiej Raczy po rejon Babiej Góry wraz z lasami po stronie słowackiej. Obserwowano zarówno samotne osobniki dorosłe, jak i samice z młodymi.

10 marca 2018 roku 130 uczestników IV edycji Biegu Śnieżnej Pantery wyruszy w 21 km górską trasę szlakami Babiogórskiego Parku Narodowego dla Niedźwiedzia.

O NIEDŹWIEDZIU SłOW KILKA

Niedźwiedź brunatny Ursus arctos jest największym polskim i europejskim ssakiem drapieżnym. Długość ciała samca może dochodzić do 2,5m, a waga od 140- 320 kg. Samice są mniejsze – do 2 m długości i lżejsze od 100- 200 kg. Niedźwiedź brunatny posiada duże, masywne ciało, z wystającymi łopatkami przypominającymi garb. Głowa duża z wydłużonym pyskiem, małymi oczami i niewielkimi uszami oraz krótką i grubą szyją. Ogon krótki schowany w futrze. Futro gęste brunatne, jednak zdarzają się osobniki o ubarwieniu ciemniejszym lub jaśniejszym. U młodych osobników na szyi może występować jaśniejszy kołnierz.

W Polsce jedynym rejonem występowania niedźwiedzi są Karpaty, gdzie wyróżniono pięć stałych ostoi tego gatunku: Beskid Żywiecki i masyw Babiej Góry, Tatry, Beskid Sądecki, Niski i Bieszczady. Migrujące niedźwiedzie można również spotkać w innych częściach Karpat. Liczebność populacji w kraju szacuje się na 100- 120 osobników. Gatunek objęty w Polsce ścisłą ochroną, w Polskiej czerwonej księdze zwierząt umieszczony został jako gatunek niższego ryzyka ale bliski zagrożenia, podlega również Dyrektywie Siedliskowej UE oraz Konwencji Berneńskiej.

Niedźwiedzie zasiedlają bardzo różnorodne siedliska przede wszystkim obszary leśne, ale w graniach ich areału znajdują się też tereny otwarte. Potrzebuje terenów trudno dostępnych, bezludnych, o zwartej roślinności mogącej zapewnić schronienie, spokójw okresie snu zimowego w gawrach.

Niedźwiedzie są gatunkami wszystkożernymi, a ich dieta zależy od zajmowanego siedliska oraz od pory roku. W jego diecie przeważa pokarm roślinny oraz zwierzęcy. Żywią się owocami, nasionami i innymi częściami roślinnymi (bulwami, kłączami). Pokarm zwierzęcy to zazwyczaj padlina, łapią płazy owady, gryzonie, chętnie wyjadają miód z gniazd dzikich pszczół i uli, rzadko polują na duże ssaki kopytne.  W przypadku ograniczonej bazy pokarmowej mogą wyrządzać szkody wśród zwierząt hodowlanych oraz w uprawach rolnych, sadach i pasiekach.

Niedźwiedzie preferują samotny tryb życia, za wyjątkiem samic w okresie wychowania młodych. W pary łączą się podczas krótkiego okresu godowego na przełomie maja – czerwca. Ich terytoria osobnicze mogą być bardzo rozległe, wędrują od wiosny do jesieni, przemierzając dziesiątki kilometrów dziennie w poszukiwaniu pożywienia. Dzięki doskonałemu węchowi niedźwiedź może wyczuć padlinę z odległości 3 km. Pomimo swojej masywnej budowy ciała mogą poruszać się bardzo szybko i cicho, a biegnąc w galopie osiągają prędkość do 65 km/h. Młode osobniki chętnie wychodzą na drzewa. W zimie zapadają w sen zimowy w tak zwanych gawrach. Gawry mogą być wykorzystywane rok po roku. Najlepsze warunki na gawrę stwarzają jaskinie, wykroty, nory wykopane w ziemi, wypróchniałe pnie drzew czy gęste młodniki. Wnętrze gawry wyścielone jest mchem, ściółką, suchą trawą oraz świeżymi gałęziami. Podczas snu temperatura ciała obniża się do 29 C, spada tętno oraz zimniejsza się częstość oddechu. Sen w każdej chwili może być przerwany, długość snu zależy od lokalizacji geograficznej oraz od kondycji fizycznej osobnika. W Karpatach jest to zwykle około 3,5 miesiąca. Młode przychodzą na świat w gwarach, gdy samica śpi, zwykle od stycznia do marca. Najczęściej rodzą się 2- 3 nagie i ślepe noworodki, są niewielkie, ważą około pół kilograma i mają około 25 cm długości. Rozwój niedźwiadków jest bardzo szybki, karmione są mlekiem matki przez około 1,5 roku, ale już po 5 miesiącach zjadają różnorodny pokarm. Z matką zostają 2- 3 lata, dojrzałość płciową osiągają w wieku 4 – 6 lat, a rosną aż do około 11 roku życia. Na wolności dożywają 30 lat, a w niewoli nawet do 50 lat.

Niedźwiedzie z reguły nie atakują ludzi. Dobry słuch i węch odpowiednio wcześnie ostrzegają go o zbliżaniu się człowieka, dzięki czemu zazwyczaj oddala się zanim ludzkie oko jest w stanie go wypatrzyć. Instynktownie unikają kontaktów z człowiekiem, jego jedynym i największym wrogiem. Rozwój terenów zabudowanych i infrastruktury komunikacyjnej, wzrost ruchu turystycznego, penetracja ostoi poza wyznaczonymi szlakami prowadzi do coraz większej utraty i fragmentacji siedlisk, które są głównym zagrożeniem dla niedźwiedzi. Zakłócanie spokoju zwierzętom, ich synantropizacja, która prowadzi to do nasilania konfliktu na linii człowiek – niedźwiedź.

Obecnie wiele instytucji, osób łączą się, współpracują aby utrzymać na odpowiednim poziomie stan zachowania przyrody, dogodny stan siedlisk, korytarzy ekologicznych, aby gatunek mógł istnieć. Aby zapewnić mu należytą ochronę trzeba wyeliminować i zredukować zagrożenia antropogeniczne w środowisku oraz podnosić poziom świadomość społecznej o potrzebie ochrony niedźwiedzia. W BgPN pieczołowicie gromadzimy i analizujemy dane o występowaniu niedźwiedzia jak również rysi, wilków czy innych zwierząt. Niedźwiedź nie należy do stałych mieszkańców babiogórskich lasów, występuje w masywie Babiej Góry przechodnio. Jednakże każdego roku obserwuje się ślady jego obecności na terenie Parku, które wiążą się niewątpliwie z liczną populacją niedźwiedzia na terenie Słowacji, z której lasami Babiogórski Park Narodowy graniczy na znacznej długości. Rejestrujemy ślady bytowania niedźwiedzia w postaci tropów na śniegu, błocie, odchodów, śladów żerowania, barłogów czy w przeszłości gawry. W przeciwieństwie do szlaków tatrzańskich spotkanie niedźwiedzia na ścieżkach babiogórskich należy do wielkiej rzadkości. Od kilku lat na terenie Parku prowadzone są obserwacje przy zastosowaniu fotopułapek, dzięki którym możemy bezpośrednio rejestrować naturalne zachowania zwierząt oraz interakcji między nimi bez stresu powodowanego np. odłowem.

Mgr inż. Barbara Pregler, Starszy Specjalista ds. Ochrony Przyrody Babiogórskiego Parku Narodowego

Więcej szczegółowych informacji o działalności Babiogórskiego Parku Narodowego znajduje się na stronie http://www.bgpn.pl

Gorąco zapraszam do jej odwiedzenia.